5084 SAYILI YASA SONRASI SERBEST BÖLGELER SERBEST BÖLGELERDE GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLERİN VERGİ KANUNLARI KARŞISINDAKİ DURUMU
a) Belge ve Kayıt Düzeni
Bilindiği üzere, Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği'nin 23. maddesine göre, kanunen tutulmak zorunda olan defterlerin Türkçe düzenlenmesi, Bölge Müdürlükleri ile Genel Müdürlükçe yetkili kılınan merci ve görevlilerce talep edilecek bilgi ve belgelerin zamanında verilmesi ve her türlü defter, belge ve diğer gerekli dökümanın bu merci ve görevlilerin kontrolüne açık bulundurulması zorunludur. Düzenlenecek defter ve belgelerde, bölge dışındaki faaliyetlere ilişkin işlemlere yer verilmeyecektir. Fatura ve ticari defterler hesap döneminden önce Bölge Müdürlüğü'ne onaylatıldıktan sonra kullanılabilecektir.
5084 sayılı Kanun ile, kullanıcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelere ilişkin olarak, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun hükümlerine bağımlı olmaksızın, Maliye Bakanlığı'na düzenleme yapma yetkisi verilmiştir. Serbest Bölgeler Kanunu'nda yapılan düzenlemelerin sonucunda, bölgede vergi kanunlarının uygulanması mümkün hale geldiğinden, buradaki işlemlerin Vergi Usul Kanunu hükümlerine tabi olması gerektiği sonucuna ulaşılabilmektedir. Ancak, Maliye Bakanlığı'nca konu ile ilgili bir düzenlemenin yapılacağı tarihe kadar, halen uygulanmakta olan ve yukarıda belirtilen esaslara göre işlem yapılmasının mümkün olması gerektiği kanaatindeyiz. Bu nedenle, Maliye Bakanlığı'nın konu ile ilgili ivedi olarak düzenleme yapması gerektiğine inanıyoruz.
Diğer taraftan, serbest bölgelerde şube statüsünde faaliyette bulunanlar dışındaki mükelleflerin, bu bölgelerde vergi mevzuatına ait hükümlerin uygulanmaması gerekçesi ile vergi dairesine mükellefiyet tesis ettirmedikleri bilinmektedir. 5084 Sayılı Kanun sonrası, serbest bölgelerde vergi, resim ve harç mevzuatına ilişkin hükümlerin uygulanabilir hale gelmesi nedeniyle burada faaliyette bulunan tüm mükelleflerin vergi mükellefiyetlerinin tesis edilmesi gerekmektedir.
b) Gelir ve Kurumlar Vergisi
Bilindiği üzere, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun 6. maddesinde yer alan "vergi resim ve harç mükellefiyetlerine ait mevzuat hükümlerinin uygulanmamasına'' ilişkin hüküm gereği, serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen kazançlar gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilmekte idi. 5084 Sayılı Kanun ile bu uygulamaya son verilmiş olup, 06.02.2004 tarihinden itibaren serbest bölgelerde faaliyete başlayacak olan gerçek ve tüzel kişiler, gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olacaklardır.
Ancak, değişikliğin yapıldığı 06.02.2004 tarihi itibarıyla bu bölgelerde faaliyette bulunanların gerçekleştirdikleri faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazançları, 06.02.2004 tarihi itibarıyla mevcut olan faaliyet ruhsatlarında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere gelir veya kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Bir başka ifade ile, 06.02.2004 tarihinden sonra serbest bölgelerde faaliyete başlayan mükelleflerin kazançları ile 06.02.2004 tarihi itibarı ile faaliyet ruhsatı bulunanların bu ruhsatlarının süresinin tamamlanmasından sonra elde edecekleri kazançlar, gelir veya kurumlar vergisine tabi olacaktır.
Diğer taraftan, serbest bölgelerde halen üretim faaliyetinde bulunan yada 06.02.2004 tarihinden sonra ruhsat alarak üretim faaliyetine başlayacak gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları, Türkiye'nin Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yıllık vergileme döneminin sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden istisna olacaktır.
c) Ücret Ödemeleri
06.02.2004 tarihi itibarıyla serbest bölgelerde faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükelleflerin; bu bölgelerde istihdam ettikleri personele ödedikleri ücretler 31.12.2008 tarihine kadar gelir vergisinden istisna edilmiştir. Ancak, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ruhsatlarında belirtilen süre 31.12.2008 tarihinden daha önceki bir tarihte sona eriyorsa, istisna uygulamasında ruhsatta yer alan sürenin bitiş tarihi dikkate alınacaktır.
d) Kar Dağıtımı
Bölgede faaliyet gösterenler ile bundan sonra faaliyete başlayacaklara Geçici 3 üncü madde hükmü ile vergi avantajları sağlanırken, Kanun koyucu, aynı maddeye eklediği bir hüküm ile de, bu istisnaların Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında yapılacak tevkifata etkisinin olmayacağını hükme bağlamıştır.
Daha açık bir ifade ile, serbest bölgede elde edilen kazancın, Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında tam mükellef gerçek kişilere, gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olmayanlara, gelir ve kurumlar vergisinden muaf olanlara, dar mükellef gerçek kişilere, dar mükellef kurumlara ve gelir ve kurumlar vergisinden muaf olan dar mükelleflere dağıtılması halinde %10 oranında stopaj yapılması gerekecektir.
d) GVK 94. ve KVK 24. Madde Kapsamında Yapılacak Ödemeler
Serbest Bölgeler Kanunu'na eklenen Geçici 3. maddenin ( c ) bendine göre, 06.02.2004 tarihi itibarıyla faaliyet ruhsatı bulunan mükelleflerin, bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri ile ilgili olarak yaptıkları işlemler 31.12.2008 tarihine kadar her türlü vergi, resim ve harçtan istisna edilmiştir.
Buna ilişkin açıklamalara yukarıda yer verilmiştir. Geçici 3. maddenin c bendinde yer alan istisna hükmünün, söz konusu mükelleflerin Gelir Vergisi Kanunu 94. ve Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yapılacak ödemeleri kapsamadığı ve bu ödemeler üzerinden tevkifat yapılması gerektiğini düşünüyoruz.
Zira madde metninde yer alan "faaliyetleri ile ilgili olarak yaptıkları işlemler" ifadesinden, sadece bu bölgelerde faaliyette bulunan mükelleflerin yaptıkları işlemler anlaşılmaktadır. Örneğin, bu bölgede faaliyette bulunan bir firmanın bölge dışında faaliyette bulunan kişilere Gelir Vergisi Kanunu 94. veya Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yaptığı ödemeler üzerinden tevkifat yapması gerekebilecektir. Zira, söz konusu gelir, bölgede faaliyette bulunan firmanın değil, bölge dışında faaliyette bulunan firmanın işlemleri ile ilgili olmaktadır. Bunun yanında,yine serbest bölgede faaliyette bulunan bir firmanın, yine serbest bölgede faaliyette bulunan firmalara yukarıda belirtilen kapsamda ödeme yapması durumunda, diğer firmanın da bölge içerisindeki faaliyetleri ile ilgili olduğundan 31.12.2008 tarihine kadar tevkifat yapılmasına gerek kalmayacağı kanaatindeyiz.
e) Şube Statüsünde Faaliyette Bulunan Mükelleflerin Durumu
Bilindiği üzere, Serbest Bölgeler Kanunu'nun 6. maddesinde yer alan "Türkiye'deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgedeki faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazanç ve iratlar, Türkiye'nin diğer yerlerine getirildiğinin kambiyo mevzuatına göre tevsiki halinde de gelir ve kurumlar vergisinden muaftır '' hükmü gereğince şube statüsünde faaliyette bulunan mükelleflerin, şubeye ilişkin hesaplarının merkez ile konsolide edilmesine gerek bulunmadığı dolayısı ile kambiyo mevzuatına uygun olarak Türkiye'ye getirildiği dönemde gelir ve kurumlar vergisinden muaf tutulabileceği şeklinde uygulama mevcut idi.
Ancak, Kanunu'nun 6. maddesinde yer alan "Türkiye'deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgedeki faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazanç ve iratlar, Türkiye'nin diğer yerlerine getirildiğinin kambiyo mevzuatına göre tevsiki halinde de gelir ve kurumlar vergisinden muaftır '' hükmü madde metninden çıkarıldığından, serbest bölgede mevcut şubelerin, Türkiye'nin diğer yerlerinde kurulu şubelerden farkı kalmayacağı ve bu bölgelerde yer alan şube hesaplarının da diğer şubelerde olduğu gibi merkez hesaplar ile konsolide edilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.
Diğer taraftan, merkez ile konsolide edilecek olmasına rağmen, gelir ve kurumlar vergisi muafiyeti olacak dönemlerde serbest bölge şubesinden elde edilecek gelirler kambiyo mevzuatına uygun olarak getirilmiş olup olmamasına bakılmaksızın gelir ve kurumlar vergisine tabi olmayacaktır.
f) Katma Değer Vergisi
Katma Değer Vergisi Kanunu ile ilgili mevzuat uyarınca, Türkiye'den Serbest Bölgeye gönderilen mallar ihracat istisnası kapsamında olduğundan, bu malların tesliminde düzenlenecek faturada KDV hesaplanmayacak, bu ihracatla ilgili olarak yüklenilen KDV ise ihracatçı tarafından indirime tabi tutulacak veya iadesi talep edilecektir.
Serbest Bölge'de yapılan teslimler ise KDV'den istisna olduğundan bu bölgedeki mal ve hizmet satışlarında KDV hesaplanmamaktadır. Aynı şekilde amortismana tabi iktisadi kıymet edinilmesinde de KDV hesaplanmayacaktır.
Diğer taraftan, 5035 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme gereği, serbest bölgelerde verilen hizmetler kısmi istisna kapsamında bulunmaktadır. Dolayısı ile, serbest bölgelerde ifa edilen hizmetler üzerinden KDV hesaplanmasına gerek bulunmamaktadır.
g) Gider Vergileri
5084 sayılı Kanun öncesi, Serbest Bölgeler Kanunu'nun 6 ncı maddesinin metninde yer alan, '' vergi resim ve harç mükellefiyetlerine ait mevzuat hükümlerinin uygulanmamasına '' ilişkin hüküm gereği bu bölgelerde yapılan işlemlere ilişkin BSMV uygulanmamakta idi. 5084 Sayılı Kanun ile söz konusu hüküm kaldırıldığından, 06.02.2004 tarihinden itibaren serbest bölgelerde faaliyete başlayacak mükelleflerin Gider Vergileri Kanunun konusuna giren işlemleri üzerinden BSMV hesaplanması gerekecektir.
Diğer taraftan, 06.02.2004 tarihi itibarı ile faaliyet ruhsatlarının süresi devam eden mükelleflerin 31.12.2008 tarihine kadar yapacakları işlemler BSMV'ne tabi olmayacaktır.
h) Teşvik Mevzuatı
5084 Sayılı Kanun sonrası, Serbest Bölgeler Kanunu'nun 6. maddesine göre, bu bölgeler gümrük hattı dışı sayılmakta ve bu bölgelerde gümrük ve kambiyo mükellefiyetlerine dair mevzuat hükümleri uygulanmamakta, vergi, resim ve harç mevzuatına ilişkin hükümler ise uygulanabilir hale gelmektedir.
Dolayısı ile yeni düzenlemeler neticesinde, teşvik mevzuatının da bu bölgelerde de uygulanabilmesi gereklidir. Örneğin, Gelir Vergisi Kanunu'nda yer alan yatırım indirimi uygulamasının, gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyetine bağlı olarak bu bölgelerde de uygulanma imkanı olmaktadır.
i) Sosyal Güvenlik Mevzuatı
Serbest Bölgeler Kanunu ile Uygulama Yönetmeliği'ne göre, bölgede faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler ile bunların yanında iş akdine göre çalışan işçiler hakkında yabancı uyruklular da dahil olmak üzere, Türkiye Cumhuriyeti Sosyal Güvenlik Mevzuatı hükümleri uygulanacaktır. Sosyal Güvenlik Kurumlarına yükümlülerce sigorta primleri döviz veya Türk Lirası olarak ödenebilmektedir. Hak sahiplerine yapılacak ödemeler ise bu kurumlar tarafından Türk Lirası olarak yapılacaktır. Dolayısı ile, serbest bölgelerde sosyal güvenlik mevzuatının uygulamasına ilişkin yeni bir düzenleme getirilmemiştir.
GENEL DEĞERLENDİRME
5084 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ve düzenlemeler sonrasında, serbest bölgelerde faaliyete başlayacak gerçek ve tüzel kişilerin vergisel yükümlülüklerinin birer cümle ile özetlendiği liste aşağıya çıkarılmıştır.
a) 06.02.2004 Tarihinden İtibaren Şirket Olarak (üretim faaliyeti dışında bir faaliyette bulunacak) Faaliyete Başlayacak Mükellefler Açısından Değerlendirme
- Tam mükellef statüsünde işlem görecek,
- Elde edilen kazançlar gelir ve kurumlar vergisine tabi olacak,
- Kar dağıtımı yapılması halinde Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında stopaj uygulamasına tabi olacak,
- İstihdam ettiği personele ödediği ücretler gelir vergisine tabi olacak,
- Gelir Vergisi Kanunu 94. ve Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yapılacak ödemeleri stopaja tabi olacak,
- Gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmayacak,
- Mal ve hizmet teslimleri KDV'den istisna olacak,
- Vergi, resim ve harç mevzuatına ilişkin hükümler uygulanabileceğinden işlemleri vergi,resim ve harçlara tabi olacak,
- Teşvik mevzuatı hükümlerine tabi olacak,
- Sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri geçerli olacaktır.
b) 06.02.2004 Tarihinden İtibaren Şirket (üretim faaliyetinde bulunan) Olarak Faaliyete Başlayacak Mükellefler Açısından Değerlendirme
- Tam mükellef statüsünde işlem görecek,
- Elde edilen kazançlar, AB'ye tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yılın sonuna kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna olacak,
- Kar dağıtımı yapılması halinde Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında stopaj uygulamasına tabi olacak,
- İstihdam ettiği personele ödediği ücretler gelir vergisine tabi olacak,
- Gelir Vergisi Kanunu 94. ve Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yapılacak ödemeleri stopaja tabi olacak,
- Gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmayacak,
- Mal ve hizmet teslimleri KDV'den istisna olacak,
- Vergi, resim ve harç mevzuatına ilişkin hükümler uygulanabileceğinden işlemleri vergi, resim ve harçlara tabi olacak,
- Teşvik mevzuatı hükümlerine tabi olacak,
- Sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri geçerli olacaktır.
c) 06.02.2004 Tarihinden İtibaren Şube Olarak Faaliyete Başlayacak Mükellefler Açısından Değerlendirme
- Şube hesaplarının, merkez ile konsolide edilmesi gerekecek,
- Şubeden elde edilen kazançlar, Türkiye'nin diğer yerlerinde kurulmuş olan şubelerden elde edilen kazançlarda olduğu gibi merkez karları ile birlikte kurumlar vergisine tabi olacak, (Karın Türkiye'ye transfer edilmesi şart değil)
- İstihdam ettiği personele ödediği ücretler gelir vergisine tabi olacak,
- Gelir Vergisi Kanunu 94. ve Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yapılacak ödemeleri stopaja tabi olacak,
- Gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmayacak,
- Mal ve hizmet teslimleri KDV'den istisna olacak,
- Vergi, resim ve harç mevzuatına ilişkin hükümler uygulanabileceğinden işlemleri vergi,resim ve harçlara tabi olacak,
- Teşvik mevzuatı hükümlerine tabi olacak,
- Sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri geçerli olacaktır.
d) 06.02.2004 Tarihi İtibarı İle Faaliyet Ruhsat Süresi Devam Eden ve Şirket ( üretim faaliyeti dışında bir faaliyette bulunan ) Olarak Faaliyette Bulunan Mükellefler Açısından Değerlendirme
- Tam mükellef statüsünde işlem görecek,
- Elde edilen kazançlar, faaliyet ruhsatında yer alan süre ile sınırlı olmak üzere gelir ve kurumlar vergisinden istisna olacak,
- Kar dağıtımı yapılması halinde Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında stopaj uygulamasına tabi olacak,
- İstihdam ettiği personele ödediği ücretler, faaliyet ruhsatında yer alan süre ile ve herhalde 31.12.2008 tarihine kadar gelir vergisinden istisna olacak,
- Gelir Vergisi Kanunu 94. ve Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yapılacak ödemeleri stopaja tabi olacak,
- Gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmayacak,
- Mal ve hizmet teslimleri KDV'den istisna olacak,
- Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri ile ilgili olarak yaptıkları işlemler 31.12.2008 tarihine kadar vergi, resim ve harçlardan istisna olacak
- Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefiyetine paralel olarak teşvik mevzuatı hükümlerine tabi olacak,
- Sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri geçerli olacaktır.
e) 06.02.2004 Tarihi İtibarı İle Faaliyet Ruhsatının Süresi Dolmamış ve Şirket (üretim faaliyetinde bulunan) Olarak Faaliyette Bulunan Mükellefler Açısından Değerlendirme
- Tam mükellef statüsünde işlem görecek,
- Elde edilen kazançlar, AB'ye tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yılın sonuna kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna olacak,
- Kar dağıtımı yapılması halinde Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında stopaj uygulamasına tabi olacak,
- İstihdam ettiği personele ödediği ücretler, faaliyet ruhsatında yer alan süre ile ve herhalde 31.12.2008 tarihine kadar gelir vergisinden istisna olacak,
- Gelir Vergisi Kanunu 94. ve Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yapılacak ödemeleri stopaja tabi olacak,
- Gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmayacak,
- Mal ve hizmet teslimleri KDV'den istisna olacak,
- Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri ile ilgili olarak yaptıkları işlemler 31.12.2008 tarihine kadar vergi, resim ve harçlardan istisna olacak,
- Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefiyetine paralel olarak teşvik mevzuatı hükümlerine tabi olacak,
- Sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri geçerli olacaktır.
f) 06.02.2004 Tarihi İtibarı İle Faaliyet Ruhsatının Süresi Dolmamış ve Şube Olarak Faaliyette Bulunan Mükellefler Açısından Değerlendirme
- Şube hesaplarının, merkez ile konsolide edilmesi gerekecek,
- Şubeden elde edilen kazançlar, faaliyet ruhsatında yer alan süre ile sınırlı olmak üzere gelir ve kurumlar vergisinden istisna olacak (Karın Türkiye'ye transfer edilmesi şart değil),
- İstihdam ettiği personele ödediği ücretler, faaliyet ruhsatında yer alan süre ile ve herhalde 31.12.2008 tarihine kadar gelir vergisinden istisna olacak,
- Gelir Vergisi Kanunu 94. ve Kurumlar Vergisi Kanunu 24. Madde kapsamında yapılacak ödemeleri stopaja tabi olacak,
- Gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmayacak,
- Mal ve hizmet teslimleri KDV'den istisna olacak,
- Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri ile ilgili olarak yaptıkları işlemler 31.12.2008 tarihine kadar vergi, resim ve harçlardan istisna olacak,
- Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefiyetine paralel olarak teşvik mevzuatı hükümlerine tabi olacak,
- Sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri geçerli olacaktır.
Copyright © by SMMM Nursen ÇAM All Right Reserved.
PRATİK BİLGİLER
