SMMM Nursen ÇAM

II- SERBEST BÖLGELERDE EDİNİLEN KAZANCIN DAĞITIMINDA VERGİ

Kısaca ve kabaca “ bir ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla birlikte gümrük sınırları dışında kalan, çeşitli amaçlarla kurulabilen ve bu amaçlara hizmet eden faaliyetlerin ev sahibi ülkenin diğer yörelerine göre daha çok teşvik edildiği bölgeler” şeklinde veya “tüketim ve ara yatırım mallarının gümrük denetimi olmaksızın girdiği, işlendiği, üretildiği, korunduğu yada yeniden ihraç olunduğu ulusal sınırlar içinde kalan ancak gümrük sınırları dışında kabul edilen liman veya bölge” şeklinde tanımlanan serbest bölgeler, ülkemizde 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununa göre kurulmakta ve işletilmektedir.

3218 sayılı kanuna göre, serbest bölgeler gümrük hattı dışında sayılır ( md 6/1) ve bu bölgelerde vergi, resim, harç, gümrük ve kambiyo mevzuatlarına ilişkin hükümler ( md 6/2), fiyat, kalite ve standartları ilişkin hükümler ( md 4) sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri (md 10), ihale mevzuatı, yabancı sermaye mevzuatı, Sayıştay mevzuatı, pasaport mevzuatı hükümleri uygulanmaz. Bunlar gibi uygulanmayacak çeşitli mevzuat hükümleri, 3218 sayılı kanun ile belirlenmiştir.

3218 sayılı Kanun 6/son maddesine göre, “Türkiye’deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgedeki faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazanç ve iratlar, Türkiye’nin diğer yerlerine getirildiğinin kambiyo mevzuatına göre teşviki halinde de, Gelir ve Kurumlar Vergisi’nden istisnadır”. Bu fıkranın gerekçesi de, “tam ve dar mükelleflerce serbest bölge faaliyetleri nedeniyle elde edilen ve bölgede vergilerden muaf olan kazançların ve diğer gelirlerin Türkiye’nin diğer kesimlerine getirilmesi halinde de Gelir ve Kurumlar Vergilerinden muaf olacağı belirtilmektedir” şeklindedir.

Tam mükellef kurumların bu bölgelerde elde ettikleri kazançlarını, Türkiye’ye getirme zorunlulukları yoktur. Oralarda oluşan kazanç, Türkiye’ye getirildiği takdirde ise, 3218 sayılı Kanunun 6/son maddesi gereğince Kurumlar Vergisi ve asgari Kurumlar Vergisine tabii tutulmayacaktır. Öte yandan serbest bölgede edinilen ve getirilen kazançlar üzerinden, Gelir Vergisi Kanunu’nun 75/4 maddesi uyarınca, Gelir Vergisi kesintisi de yapılmayacaktır.(Kurumlar Vergisi Genel Tebliğ Seri No: 50)

Bilindiği gibi 3946 sayılı Kanunla Gelir ve Kurumlar Vergileri Kanunlarında yapılan değişikliklerle tam mükellef kurumlardan alınan kar payları, toplama kuralları doğrultusunda, yıllık Gelir Vergisi beyannamesinde vergi alacağı ile birlikte beyan edilecek gelirler kapsamına alınmıştır. Bu değişiklik, serbest bölgede faaliyette bulunan tam mükellef kurumların, buralarda elde ettikleri kazancı dağıtmaları halinde, gerçek kişi ortaklar tarafından Gelir Vergisi beyanına konu edilip, edilmeyeceği tartışmasının doğumuna yol açmıştır.

Maliye Bakanlığı, 191 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Serbest Bölgelerde Faaliyet Gösteren Kurumlardan Elde Edilen Kar Payları” başlıklı bölümünde “(.....)bir kurumun serbest bölgelere elde edilen kazançların ortaklara kar payı olarak dağıtılması halinde kurumun kazancının tamamen veya kısmen serbest bölgelerdeki faaliyetlerden elde edilip edilmeyeceğine bakılmaksızın bu kar paylarının, elde eden tam mükellef gerçek kişiler tarafından Gelir Vergisi Kanunu hükümleri çerçevesinde menkul sermaye iradı olarak beyan edilmesi gerekmektedir. Tam mükellef olan bu kurumlardan elde edilen kar paylarının beyan edilmesi halinde vergi alacağı da hesaplanacağı tabiidir” şeklinde açıklama yapılmıştır.

Ancak Maliye Bakanlığı’nca açıklanan bu görüşü, 3218 sayılı Kanunun 6/ son maddesi karşısında savunmak güçtür. Öncelikle kişiler, serbest bölgede ferdi işletme biçiminde faaliyette bulunabilecekleri gibi, sermaye şirketi olarak da, faaliyette bulunabilmeleri mümkündür. Kişilerin, kuracakları sermaye şirketinin merkezi, serbest bölgede veya dışında olabilir. Kişilerin hukuki şekil seçimine vergi ihdası mümkün değildir. Anılan genel tebliğ, anılan 6/ son maddedeki, “(.....) gelir vergisinden muaftır,” hükmünü, sadece serbest bölgede ferdi işletme biçiminde faaliyette bulunma haline indirgemiştir. Diğer hukuki şekil tercihleri için, Gelir Vergisi ihdas etmiştir. Öte yandan özellikle şirket merkezi serbest bölgede bulunan veya bütün kazancı serbest bölgede oluşan kurumların dağıtacakları kar paylarının Gelir Vergisi’ne tabii tutulması ile, 3218 sayılı Kanunun 6/ son maddesindeki amaç aşılmış ve serbest bölge kazancı üzerine vergi getirilmiştir. Kaldı ki, şirketlerin kazancının kısmen serbest bölgede oluştuğu ve getirildiği hallerde, dağıtılan kar payı içerisinde serbest bölgeden gelen karın miktarının orantı yolu ile, hesaplanması mümkündür. Nitekim serbest bölgelerdeki faaliyetlere ilişkin giderler ve elde edilen hâsılatın, kurumun Türkiye’de beyan ettiği diğer faaliyetlerden elde edilen kazançlarla ilgilendirilmemesi gerekmektedir.

Öte yandan vergi kanunları hükümlerine nazaran özel hüküm niteliğinde olan 3218 sayılı Kanunun 6/son maddesi, herhangi bir ayırım yapmaksızın iratları da vergiden muaf tutmuştur. Kanun koyucunun “kazanç ve iratlar” ibaresi ile yalnızca ticari kazanç ve faaliyetlerin söz konusu olduğu serbest bölgedeki faaliyetlerden herhangi bir irat elde edilemeyeceği hususunu dikkate alarak irat kelimesi ile, kar payı dağıtımı halinin de vergilenmemesini öngördüğü anlaşılmaktadır.

Kaldı ki 191 sayılı Genel Tebliğ ile açıklanan görüş, Gelir Vergisi Kanunu’nun 75/4 ve 94/6b maddeleri uyarınca söz konusu kar üzerinden stopaj yapılmayacağı görüşü ile de çelişmektedir. Eğer söz konusu kar payları, yıllık beyannameye dahil edilecek ise, anılan stopajın da yapılması gerekirdi.

Nitekim, İstanbul Defterdarlığı’nın, tam mükellef kurumlarca serbest bölgelerde elde edilen karın getirilerek dağıtımı halinde, ortaklarca, yıllık beyannameye dahil edilmeyeceği yönünde bir çok muktezası vardır.

Dileğimiz, Maliye Bakanlığı’nın, henüz beyanname dönemi başlamadan görüşünü tekrar gözden geçirmesidir. Aksi halde, anılan bölgelerde elde edilen karı kısmen veya tamamen dağıtan kurumların hissedarlarının, söz konusu kar paylarını ihtirazı kayıt ile beyan ederek yargı yoluna gitmeleri ve yargı organlarının da bu konuda görüş oluşturmalarını sağlamaları yolu açılacaktır. Oysa ideal ile mükellef arasındaki ilişkilerde ihtilafları en aza indirmektedir.

Published on: 2007-05-25 (422 reads)

[ Go Back ]